Περί παρασίτων ο λόγος
2020-02-14 21:44Πριν από λίγες μέρες είδα την ταινία που σάρωσε φέτος τα βραβεία Όσκαρ, τα Παράσιτα. Με εντυπωσίασε. Μαζί με τον Τζόκερ ήταν οι δύο καλύτερες ταινίες που είδα σε μια χρονιά. Μάλιστα μπορώ να πω ότι όσο περνούσαν οι μέρες έβρισκα και άλλα στοιχεία που με έκαναν να προβληματίζομαι και να στοχάζομαι πάνω στα θέματα που πραγματεύονται και παρουσιάζουν. Για όλους τους ρητούς και άρρητους συμβολισμούς που διατρέχουν τις εικόνες τους. Τέλος γι' αυτή καθ' αυτή την κινηματογραφική-καλλιτεχνική δουλειά που εμπεριέχουν.
Θεωρώ ότι και οι δύο πραγματεύονται τα ίδια θέματα. Τον εγκατεστημένο και προελαύνοντα νεοφιλελευθερισμό και τα εξ αυτού αποτελέσματα. Βίαιη φτωχοποίηση, εγκατάλειψη και ενοχοποίηση ως δήθεν "αντιπαραγωγικού" ενός διχτυού προστασίας για τους ανέργους, υποαπασχολούμενους και γενικά τους οικονομικά και κοινωνικά αποκλεισμένους. Φυσικά η εφαρμογή τέτοιων πολιτικών συντείνει στη βίαιη αντιμετώπισή τους -συλλογικά ή ατομικά- από την πλευρά των θιγομένων. Η φτώχεια είναι μια ακραία μορφή βίας που ασκείται μαζικά από τις αναίσθητες στις φωνές απόγνωσης, ικεσίας και εν τέλει οργής, συντηρητικές και νεοφιλελεύθερες πολιτικές ηγεσίες σε όλα τα πλάτη και μήκη της γης. Και οι δυο ταινίες μάς παρουσιάζουν μια θλιβερή πραγματικότητα και συγχρόνως μια πιθανή εκδοχή ενός ακόμη χειρότερου μέλλοντος.
Σήμερα, με αφορμή πάντα τα Παράσιτα φιλοξενώ ένα πολύ ωραίο και εύστοχο κείμενο της Μαριάννας Τζιαντζή από την ΕφΣυν. Υπενθυμίζω ότι τη σήμερον ημέρα τα παραπήγματα, τα ανήλιαγα υπόγεια και τα πεζοδρόμια αποτελούν τα ενδιαιτήματα δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων στην υφήλιο. Έχουμε κι εμείς στην Ελλάδα το μερίδιό μας σε αυτή την υποβάθμιση της ανθρώπινης ζωής. Η φωτογραφία που έχω ανεβάσει αφορά τη συνοικία Ασύρματος στην πλαγιά του Φιλοππάπου, δίπλα στα Πετράλωνα, και αποτέλεσε το φυσικό σκηνικό για την ταινία Συνοικία το όνειρο (1961), της οποίας η προβολή είχε απαγορευτεί από την κυβέρνηση του "Εθνάρχη" -ξέρετε εσείς- για ευνόητους λόγους.
Η έγχρωμη φωτογραφία ακριβώς από κάτω απεικονίζει μια σύγχρονη παραγκούπολη στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Κομοτηνή. Όποιος θέλει μπορεί να διαβάσει περισσότερα και αποκαλυπτικότερα εδώ.
Τα «Παράσιτα» των Αθηνών
Μαριάννα Τζιαντζή
Αυτό που βλέπετε δεν είναι σκηνικό. Εννοώ το ημιυπόγειο όπου κατοικεί η τετραμελής οικογένεια στην ταινία «Παράσιτα» που θριάμβευσε στα φετινά Οσκαρ. Με έναν τρόπο το σπίτι αυτό κλέβει ή μάλλον σφραγίζει την παράσταση. Ολα από εκεί ξεκινούν, από ένα άθλιο επίπεδο διαβίωσης και την προσπάθεια της οικογένειας να ξεφύγει από αυτό χρησιμοποιώντας όχι και τόσο θεμιτά μέσα.
Λίγες ώρες πριν από την απονομή των Οσκαρ, δημοσιεύτηκε στο σάιτ του BBC ένα ρεπορτάζ για τα «μπαντζίχα» (banjiha), τα χιλιάδες ημιυπόγεια διαμερίσματα της Σεούλ που διόλου δεν διαφέρουν από την κινηματογραφική κατοικία της οικογένειας των «Παρασίτων». Οι υπόγειοι αυτοί χώροι δεν είναι μια ιδιομορφία της νοτιοκορεατικής αρχιτεκτονικής, αλλά, στη δεκαετία του ’70, η κατασκευή τους έγινε διά νόμου υποχρεωτική για τα νεοανεγειρόμενα κτίρια ώστε να λειτουργήσουν σαν καταφύγια σε περίπτωση πολεμικής επίθεσης από τη Βόρεια Κορέα. Αρχικά η ενοικίασή τους απαγορευόταν, αλλά στη δεκαετία του ’80 επιτράπηκε ώστε κάπως να αντιμετωπιστεί το οξύ πρόβλημα στέγασης στη Σεούλ.
Σήμερα εκείνα τα υπόγεια λειτουργούν ξανά σαν καταφύγια, αλλά του κοινωνικού πολέμου αυτή τη φορά – και επί πληρωμή. Τα χαρακτηριστικά τους είναι όπως στην ταινία: υγρασία, απουσία ήλιου και αερισμού, λιλιπούτειο υπερυψωμένο μπάνιο, ενώ η μόνιμη μυρωδιά της μούχλας ή/και της αποχέτευσης ποτίζει τα ρούχα και τους ενοίκους.
Σκηνή από την ταινία Συνοικία στο όνειρο
Ενώ τα παραδοσιακά σλαμ των μεγαλουπόλεων είναι γεωγραφικά εντοπίσιμα, τα «μπαντζίχα» είναι διάσπαρτα. Στη Σεούλ, όπως και στην Αθήνα, τα ενοίκια είναι πανάκριβα: για τους κάτω των 35 ετών, η αναλογία ενοικίου και μέσου μισθού είναι 50%, όπως διαβάζουμε. Και αν αναλογιστούμε ότι αυτό συμβαίνει στην 11η πλουσιότερη οικονομία παγκοσμίως, αντιλαμβανόμαστε τι μας επιφυλάσσει, εδώ στην Ελλάδα, ο θαυμαστός μεταμνημονιακός κόσμος με τα ενοίκια να αυξάνονται δραματικά λόγω της επέλασης του κινεζικού καρχαρία, του airbnb, των «εμβληματικών» επενδύσεων (καζίνα, ουρανοξύστες-Καρυάτιδες) και το αναμενόμενο κύμα των πλειστηριασμών.
«Συγχαρητήρια στον σκηνογράφο σας», έλεγαν εντυπωσιασμένοι οι Σοβιετικοί στους συντελεστές της «Συνοικίας το όνειρο» όταν αυτή προβλήθηκε επίσημα στις αρχές του ’60 στη Μόσχα. Μόνο που εκείνο το σκηνικό ήταν τα παραπήγματα του Ασύρματου όπου είχε γυριστεί η κλασική αυτή ταινία. Τουλάχιστον εκεί υπήρχε κάποια κοινωνική ζωή, όμως τα «Παράσιτα» των Αθηνών, όπως κι εκείνα της Σεούλ, είναι κλεισμένα στους υπόγειους τοίχους τους γυρεύοντας κάποια ατομική ή, έστω, οικογενειακή λύση για τα προβλήματά τους.